หลักการ ปรับรอบ สว่านแท่น ดอกเล็ก ดอกใหญ่ ใช้รอบไหน ดูจากอะไร?

เปิดฝาครอบด้านบนของ สว่านแท่น แล้วเจอพูลเลย์ขั้นบันไดสองชุดกับสายพานหนึ่งเส้น ช่างหลายคนซื้อเครื่องมา แล้วไม่เคยเลื่อนสายพานเลยสักครั้ง ใช้รอบเดิมเจาะทุกงาน ตั้งแต่ดอกเล็กเจาะเหล็กแผ่นไปจนถึงโฮลซอว์เจาะไม้ ผลคือดอกเล็กทื่อเร็ว ดอกใหญ่สั่นจนรูไม่กลม และไม้ไหม้เป็นวงรอบรู

ถ้ารอบสูงเจาะเร็วกว่า ตั้งสว่านแท่น ไว้รอบสูงสุดก็จบใช่ไหม? ความจริงคือ รอบที่ถูกต้อง ขึ้นอยู่กับขนาดดอกและวัสดุ ดอกใหญ่กับวัสดุแข็งต้องใช้รอบต่ำ ส่วนดอกเล็กกับวัสดุอ่อนใช้รอบสูงได้ การเลือกรอบผิดไม่ได้ทำให้งานช้าลงอย่างเดียว แต่ทำให้ดอกพัง ชิ้นงานเสีย และเครื่องทำงานหนักเกินจำเป็น

มาดู ว่าทำไม สว่านแท่น ต้องมีการเปลี่ยนรอบ อ่านตารางรอบยังไง เลื่อนสายพานให้ปลอดภัยอย่างไร ตั้งความตึงแค่ไหนถึงพอดี และอ่านเศษเจาะเพื่อรู้ว่ารอบถูกหรือผิด พร้อมสัญญาณที่ต้องหยุดเครื่องทันที

สว่านแท่น ต้องเปลี่ยนรอบตามขนาดดอก แม้ใช้มอเตอร์ตัวเดิม

มอเตอร์ของสว่านแท่นส่วนใหญ่หมุนด้วยความเร็วคงที่ รอบที่แกนดอกได้รับจึงมาจากคู่พูลเลย์ที่สายพานพาดอยู่ ถ้าสายพานพาดจากขั้นเล็กของพูลเลย์มอเตอร์ไปขั้นใหญ่ของพูลเลย์แกน แกนจะหมุนช้าลงแต่มีแรงบิดมากขึ้น ถ้าพาดกลับกัน แกนจะหมุนเร็วขึ้นแต่แรงบิดน้อยลง เหมือนเปลี่ยนเกียร์จักรยานที่ขาปั่นเท่าเดิม แต่ล้อหมุนต่างกัน

เหตุที่ต้องเปลี่ยนรอบอยู่ที่ขอบคมของดอก ที่รอบเท่ากัน ดอกใหญ่มีเส้นรอบวงยาวกว่า ขอบคมจึงวิ่งผ่านเนื้อวัสดุเร็วกว่าดอกเล็กหลายเท่า ความเร็วที่ขอบคมสูงเกินจะเกิดความร้อนจนคมดอกเสีย ส่วนดอกเล็กที่หมุนช้าเกิน ตัดได้ช้าและทำให้เราเผลอกดแรงจนดอกหัก

ยิ่งดอกใหญ่ และวัสดุแข็ง รอบของ สว่านแท่น ยิ่งต้องต่ำลง ยิ่งดอกเล็ก และวัสดุอ่อน รอบก็อาจสูงขึ้นได้

อ่านตารางรอบของ สว่านแท่น ก่อนปรับทุกครั้ง

ผู้ผลิตสว่านแท่นส่วนใหญ่ติดแผ่นตารางไว้ใต้ฝาครอบสายพานหรือพิมพ์ไว้ในคู่มือ บอกว่าสายพานอยู่ขั้นไหนจะได้รอบเท่าไหร่ เราไม่จำเป็นต้องคำนวณเอง แค่อ่านตารางให้เป็น

ดูตำแหน่งสายพาน บนพูลเลย์บน และล่าง

ตารางมักระบุขั้นของพูลเลย์มอเตอร์ และพูลเลย์แกนเป็นตัวเลข หรือตัวอักษรคู่กัน สว่านแท่น บางรุ่นมีพูลเลย์ตัวกลาง และใช้สายพานสองเส้น ตารางจะบอกตำแหน่งของทั้งสองเส้น ให้เลื่อนตามคู่ที่ตารางกำหนดเท่านั้น การพาดสายพานข้ามขั้นที่ไม่ได้ระบุไว้ ทำให้สายพานตึงหรือหย่อนผิดปกติ

ถ้าไม่มีตาราง ให้ใช้หลักเทียบขั้นพูลเลย์

สายพานที่อยู่บนขั้นเล็กสุดของมอเตอร์และขั้นใหญ่สุดของแกน คือรอบต่ำสุด สายพานที่อยู่บนขั้นใหญ่สุดของมอเตอร์และขั้นเล็กสุดของแกน คือรอบสูงสุด ถ้าไม่แน่ใจว่างานไหนควรใช้รอบใด ให้เริ่มจากรอบต่ำแล้วค่อยขยับขึ้น การเริ่มต่ำปลอดภัยกว่าเริ่มสูงเสมอ

ขั้นตอนเลื่อนสายพาน สว่านแท่น ให้ปลอดภัย

การเปลี่ยนรอบสว่านแท่นใช้เวลาไม่กี่นาที แต่เป็นจังหวะที่มือเข้าไปใกล้สายพานและพูลเลย์มากที่สุด ให้ทำตามลำดับนี้ทุกครั้ง

• ถอดปลั๊กออกจากเต้ารับ ไม่ใช่แค่ปิดสวิตช์ เพราะการเผลอแตะสวิตช์ขณะมือยังอยู่ในฝาครอบเป็นอุบัติเหตุที่เกิดได้จริง
• เปิดฝาครอบ คลายตัวล็อกมอเตอร์ แล้วดันมอเตอร์เข้าหาเสาให้สายพานหย่อน
• ย้ายสายพานทีละพูลเลย์ ใช้มืออีกข้างหมุนพูลเลย์ช่วยให้สายพานเลื่อนขึ้นขั้น ห้ามใช้ไขควงงัดสายพาน
• ดึงมอเตอร์กลับให้สายพานตึงพอดี แล้วล็อกมอเตอร์ให้แน่น
• ปิดฝาครอบให้สนิทก่อนเสียบปลั๊ก ห้ามเปิดเครื่องทั้งที่ฝาครอบยังเปิดอยู่

สว่านแท่นบางรุ่นปรับรอบด้วยคันโยก หรือระบบที่ไม่ต้องย้ายสายพาน รุ่นแบบนี้มีวิธีปรับเฉพาะ ให้ทำตามคู่มือของเครื่องเท่านั้น

สายพาน สว่านแท่น หย่อนหรือตึงเกิน ทำให้รอบที่ได้จริงไม่ตรงตาราง

ตารางรอบบอกรอบที่ได้เมื่อสายพานตึงพอดี ถ้าความตึงผิด รอบจริงจะต่างจากตารางและสว่านแท่นจะทำงานหนักผิดปกติ

สายพานหย่อนเกิน

อาการคือดอกหยุดหมุนหรือรอบตกเมื่อกดคันโยก ทั้งที่ได้ยินเสียงมอเตอร์ยังหมุนอยู่ บางครั้งมีเสียงเอี๊ยดและกลิ่นยาง วิธีแก้คือถอดปลั๊ก คลายตัวล็อกมอเตอร์ ดึงมอเตอร์ออกจากเสาเพิ่มอีกเล็กน้อยแล้วล็อกใหม่

สายพานตึงเกิน

สายพานที่ดึงแน่นเกินจะกดลูกปืนของมอเตอร์และแกนตลอดเวลา เครื่องร้อนเร็ว มีเสียงหอน และสายพานแตกร้าวก่อนเวลา หลักคือกดนิ้วที่กลางช่วงสายพานระหว่างสองพูลเลย์ สายพานควรยุบลงได้เล็กน้อยตามที่คู่มือกำหนด ไม่แข็งจนกดไม่ลง สายพานเส้นใหม่มักยืดตัวในช่วงแรก ให้กลับมาเช็กความตึงซ้ำหลังใช้งานไปสักพัก

อ่านเศษเจาะ บอกได้ว่ารอบ สว่านแท่น ถูกหรือผิด

เศษที่ออกมาจากรูคือรายงานผลที่ดีที่สุด เราดูได้ทันทีโดยไม่ต้องใช้เครื่องมือวัด

เจาะเหล็ก

เศษที่เป็นเส้นยาวหรือขดสม่ำเสมอและยังเป็นสีเดิมของเหล็ก แปลว่ารอบและแรงป้อนพอดี ถ้าเศษเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลหรือสีน้ำเงิน หรือมีควัน แปลว่ารอบสูงเกินหรือขาดน้ำมันตัด ถ้าเศษออกมาเป็นผงละเอียด แปลว่าดอกทื่อหรือป้อนเบาเกินจนดอกถูไปมาแทนการตัด

เจาะไม้

รอยไหม้รอบปากรู มักเกิดจากรอบสูงเกินกับดอกใหญ่ หรือระบายขี้เลื่อยไม่ทัน ขอบรูที่ฉีกเป็นเสี้ยนบอกว่าดอกทื่อ หรือรอบต่ำเกินกับดอกเล็ก ให้ปรับทีละขั้นแล้วลองเจาะเศษไม้ก่อนเจาะชิ้นงานจริง

เจาะพลาสติกและอะลูมิเนียม

พลาสติกที่ละลายพันดอก และอะลูมิเนียมที่ติดเป็นก้อนที่ร่องดอก บอกว่ารอบสูงเกิน วัสดุร้อนจนอ่อนตัว ให้ลดรอบลงและถอยดอกระบายเศษบ่อยขึ้น

งานที่ สว่านแท่น ต้องใช้รอบต่ำ แม้ดอกจะไม่ใหญ่

นอกจากขนาดดอก ยังมีงานอีกกลุ่มที่ต้องลดรอบลงกว่าปกติ เพราะขอบคมทำงานหนัก หรือ สว่านแท่น ต้องใช้แรงบิดมาก

• โฮลซอว์และดอกเจาะผิวเรียบ (Forstner) ที่กินเนื้อกว้าง
• สแตนเลสและเหล็กแข็ง ที่สะสมความร้อนเร็ว
• รูลึกที่ต้องถอยดอกระบายเศษหลายครั้ง
• ดอกผายปากรู (Countersink) ที่จะสั่นเป็นคลื่นถ้ารอบสูงเกิน
• ชิ้นงานที่จับยึดได้ไม่มั่นคงเต็มที่ เช่น ท่อหรือชิ้นงานกลม

งานเหล่านี้ให้เริ่มจากรอบต่ำในตาราง ป้อนช้า ๆ และจับยึดชิ้นงานด้วยปากกาหรือแคลมป์ทุกครั้ง

ทำตารางรอบของตัวเองติดไว้ที่ สว่านแท่น สำหรับงานที่ทำบ่อย

ตารางของผู้ผลิตบอกรอบที่ได้จากแต่ละคู่พูลเลย์ แต่ไม่ได้บอกว่างานของเราแต่ละแบบควรใช้คู่ไหน ช่างที่เปลี่ยนรอบบ่อยมักทำตารางของตัวเองเพิ่มอีกแผ่น ติดไว้ข้างสว่านแท่นให้เห็นทันที

จดคู่พูลเลย์ตามงานจริงที่ทำ

เขียนงานที่ทำบ่อยไว้เป็นบรรทัด เช่น ดอกเล็กเจาะเหล็กแผ่น ดอกกลางเจาะเหล็กแบน โฮลซอว์เจาะไม้ ผายปากรู แล้วจดคู่พูลเลย์ที่ใช้แล้วได้ผลดีไว้ท้ายบรรทัด ครั้งต่อไปไม่ต้องเดา และคนอื่นในร้านที่หยิบเครื่องไปใช้ก็ตั้งรอบได้ถูกเหมือนกัน

ลองกับเศษวัสดุก่อนจดลงตาราง

ก่อนจดคู่ไหนลงตาราง ให้ลองเจาะเศษวัสดุชนิดเดียวกับงานจริง ดูเศษเจาะและผิวรูตามหลักในหัวข้อก่อนหน้า ถ้าเศษสวยและรูสะอาด ค่อยจดคู่นั้นไว้ เมื่อเปลี่ยนดอกยี่ห้อใหม่หรือเปลี่ยนวัสดุ ให้ลองซ้ำอีกครั้ง

ตั้ง สว่านแท่น ไว้รอบสูงสุดตลอด เจาะเร็วกว่าจริงไหม?

ได้ผลเร็วจริง เมื่อเป็นดอกเล็กกับวัสดุอ่อนอย่างไม้ เพราะดอกเล็กต้องการรอบสูงอยู่แล้วเพื่อให้ขอบคมตัดได้เต็มที่

ไม่ควร เมื่อใช้ดอกใหญ่ เจาะเหล็ก เจาะสแตนเลส หรือใช้โฮลซอว์ รอบสูงในงานเหล่านี้ทำให้ดอกร้อนจนทื่อเร็ว และรูไม่กลม 

เมื่อใช้ สว่านแทน รอบสูง แล้วดอกเกี่ยวชิ้นงาน แรงกระชาก จะรุนแรงกว่ารอบต่ำ ความเร็วที่ได้ในช่วงแรกจะแลก กับเวลาลับ หรือเปลี่ยนดอกใหม่

สรุป: สว่านแท่น เจาะได้ดี และดอกอยู่ได้นาน เมื่อรอบตรงกับขนาดดอกและวัสดุ

สว่านแท่น ที่ใช้รอบเดียวกับทุกงาน จะทำให้ดอกเล็กทื่อ ดอกใหญ่สั่น และไม้ไหม้ได้ ไม่ว่าจะเป็นงานเจาะเหล็กแผ่นด้วยดอกเล็ก งานเจาะไม้ด้วยโฮลซอว์ หรืองานผายปากรู สำหรับหัวสกรู การเลื่อนสายพานหรือปรับรอบ ให้เหมาะกับงาน คือสิ่งที่ทำให้ผลงานต่างกันชัดเจนมาก 

อ่านตารางรอบ สว่านแท่น ใต้ฝาครอบก่อนทุกงาน ถ้าไม่มีตารางให้ใช้หลักขั้นเล็กกับขั้นใหญ่ของพูลเลย์และเริ่มจากรอบต่ำ เลื่อนสายพานหลังถอดปลั๊กแล้วเท่านั้น ตั้งความตึงให้กดยุบได้เล็กน้อย อ่านเศษเจาะเพื่อปรับรอบ และลดรอบเสมอเมื่อใช้โฮลซอว์ เจาะสแตนเลส หรือเจาะรูลึก