เคยสงสัยไหมว่าทําไม คีม ชอบมีสนิมเฉพาะตรงข้อต่อ?

เคยไหม? หลังใช้งาน คีม เสร็จเรียบร้อยแล้ว เราก็เช็ดๆดูแห้งสนิทแล้ว เก็บเข้ากล่องเครื่องมือตามปกติ แต่พอหยิบกลับมาใช้อีกครั้ง! ตัว คีม ด้านนอกยังดูดี ปากคีมก็แทบไม่มีรอยสนิม ทว่าพอลองกางด้ามออก กลับพบคราบสีน้ําตาลแดงเกาะอยู่รอบ ๆ ซ่ะงั้น ข้อต่อ คีม บางครั้งถึงขั้นเปิด-ปิดแล้วรู้สึกฝืดกว่าเดิม หลายคนจึงสงสัยว่า “ในเมื่อเป็นเหล็กชิ้นเดียวกัน ทําไมสนิมถึงชอบขึ้นตรงข้อต่อก่อนส่วนอื่น?”

คําตอบไม่ได้อยู่ที่คุณภาพของเหล็กเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับลักษณะของข้อต่อที่เป็น ช่องแคบ มีชิ้นส่วนโลหะซ้อนกัน และเป็นบริเวณที่ความชื้นเข้าไปง่ายแต่ระเหยออกยาก ทําให้เกิดสภาพแวดล้อมที่เหมาะกับการกัดกร่อนมากกว่าพื้นผิวเปิดด้านนอก

สนิมเกิดขึ้นกับ คีม ได้อย่างไร?

คีม จํานวนมากผลิตจากเหล็กกล้าหรือเหล็กเครื่องมือ ซึ่งมีคุณสมบัติด้านความแข็งแรงและทนต่อแรงกด แรงบิด และการสึกหรอได้ดี แต่เหล็กก็ยังสามารถเกิดสนิมเมื่อมีองค์ประกอบสําคัญอย่าง น้ําและออกซิเจน อยู่พร้อมกัน

KNIPEX อธิบายว่าเหล็กสามารถเกิดสนิมเมื่อสัมผัสกับน้ําและออกซิเจน การปกป้องพื้นผิวจึงมักใช้ชั้นป้องกัน เช่น ฟิล์มน้ํามัน สี หรือการชุบโลหะอย่างนิกเกิลและโครเมียม ส่วนฟิล์มน้ํามันนั้นสามารถสึกหายจากการใช้งาน จึงต้องมีการเติมใหม่เป็นระยะ

เรื่องความชื้นก็มีผลมากกว่าที่หลายคนคิด

เมื่อความชื้นสัมพัทธ์หรือ RH สูงกว่า 65% บนพื้นผิวโลหะสะอาดส่วนใหญ่จะมีน้ําที่ดูดซับอยู่บนพื้นผิวมากพอที่จะมีพฤติกรรมคล้ายน้ําและทําหน้าที่เป็นอิเล็กโทรไลต์ ซึ่งเอื้อต่อกระบวนการกัดกร่อนมากขึ้น นั่นหมายความว่า ต่อให้ คีม ไม่ได้ถูกน้ําโดยตรง การอยู่ในกล่องเครื่องมือที่อับชื้น รถบริการ ห้องเก็บของ หรือพื้นที่ที่อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงจนเกิดการควบแน่น ก็สามารถเริ่มต้นปัญหาสนิมได้

แล้วทําไม “ข้อต่อ คีม” ถึงเป็นสนิมก่อน?

เหตุผลสําคัญอยู่ที่โครงสร้างของข้อต่อ บริเวณจุดหมุนของ คีม มีผิวโลหะสองด้านอยู่ใกล้กันมาก มีทั้งหมุด เพลาหรือข้อต่อประกบ และช่องว่างขนาดเล็กซึ่งมองจากภายนอกแทบไม่เห็น เมื่อน้ํา ความชื้น เหงื่อ หรือของเหลวจากการทํางานเข้าไปบริเวณนี้ มันจึงไม่ได้ระเหยออกเร็วเหมือนน้ําที่เกาะบนผิวด้านนอก

ในทางวิศวกรรม ปรากฏการณ์ที่เกิดการกัดกร่อนรุนแรงในช่องหรือรอยแคบสามารถเกี่ยวข้องกับ Crevice Corrosion หรือการกัดกร่อนในบริเวณรอยแคบ AMPP หรือ Association for Materials Protection and Performance อธิบายว่า บริเวณช่องแคบสามารถกักของเหลวไว้ ทําให้สภาพทางเคมีภายในแตกต่างจากพื้นผิวด้านนอก โดยออกซิเจนภายในช่องสามารถลดลงและเกิดสภาวะที่เอื้อต่อการกัดกร่อนเฉพาะบริเวณได้

ข้อต่อของ คีม ไม่ได้หมายความว่าจะเกิด Crevice Corrosion รุนแรงทุกครั้ง แต่หลักการนี้ช่วยอธิบายได้ว่า ทําไมช่องแคบที่เก็บความชื้นจึงมีโอกาสเกิดการกัดกร่อนได้ง่ายกว่าพื้นผิวเปิด

เช็ด คีม แล้ว ทําไมด้านในข้อต่อยังเป็นสนิม?

นี่คือจุดที่หลายคนพลาด หลังใช้งาน หาก คีม เปียกน้ํา เรามักใช้ผ้าเช็ดปากคีม ด้าม และพื้นผิวด้านนอกจนแห้ง เมื่อมองด้วยตาเปล่าก็เหมือนว่าไม่มีน้ําเหลืออยู่แล้ว แต่ผ้าแทบไม่สามารถเข้าไปเช็ดระหว่างผิวโลหะภายในจุดหมุนได้

KNIPEX แนะนําโดยตรงว่าหลังคีมสัมผัสน้ํา ควรตรวจให้แน่ใจว่าบริเวณข้อต่อและจุดหมุนไม่มีความชื้นหลงเหลืออยู่ และหากไม่สามารถทําให้ด้านในแห้งด้วยวิธีปกติได้ การใช้น้ํามันสเปรย์ที่เหมาะสมสามารถช่วยไล่ความชื้นที่ยังติดอยู่ภายในได้ จึงไม่แปลกที่คีมซึ่งภายนอกดูแห้งสนิท แต่ถูกเก็บเข้ากล่องทันที อาจเริ่มมีสนิมจาก “ด้านใน” ของข้อต่อก่อน

เหงื่อจากมือก็ทําให้ข้อต่อ คีม เป็นสนิมได้

ไม่จําเป็นต้องใช้งานกลางฝนหรือล้าง คีม ด้วยน้ําเท่านั้นถึงจะเกิดสนิมได้ เหงื่อจากมือ คราบเกลือ ฝุ่น และสิ่งสกปรกที่ติดอยู่กับเครื่องมือสามารถเร่งการกัดกร่อนได้เช่นกัน เกลือและน้ํามันจากผิวหนังสามารถสร้างสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมให้เหล็กเกิดการกัดกร่อนได้ และหากมีการปนเปื้อนของเกลือ โลหะอาจเกิดการกัดกร่อนได้แม้ความชื้นสัมพัทธ์จะต่ำกว่าระดับที่ปกติเหล็กสะอาดจะเริ่มเกิดปัญหา

สําหรับช่างที่ทํางานกลางแจ้ง งานระบบประปา งานซ่อมรถ หรืองานที่ต้องจับคีมทั้งวัน จึงมีโอกาสที่เหงื่อและสิ่งปนเปื้อนจะค่อย ๆ เข้าไปสะสมบริเวณข้อต่อได้

ข้อต่อเริ่มมีสนิม ยังใช้ คีม ต่อได้ไหม?

หากเป็นเพียงคราบสนิมผิวบาง ๆ และคีมยังเปิด-ปิดได้อย่างราบรื่น ไม่มีข้อต่อหลวม ปากคีมไม่เยื้อง และไม่มีรอยแตกร้าว โดยทั่วไปสามารถเริ่มจากการทําความสะอาดและดูแลจุดหมุนก่อน

KNIPEX แนะนําว่าสนิมบนคีมสามารถขจัดอย่างระมัดระวังด้วยวัสดุขัดที่เหมาะสม จากนั้นควรเคลือบน้ํามันเพื่อช่วยป้องกันพื้นผิวอีกครั้ง แต่ถ้าสนิมกินลึกจนเกิดหลุม ข้อต่อฝืดมาก หมุดมีการสึกหรือโยก ปากคีมประกบกันผิดแนว หรือมีเนื้อโลหะเสียหายแล้ว การหยอดน้ํามันอย่างเดียวไม่ได้ทําให้โครงสร้างที่เสียหายกลับมาเหมือนเดิม โดยเฉพาะคีมตัดและคีมที่ใช้กับงานรับแรงสูง ควรตรวจสภาพให้ละเอียดก่อนนํากลับมาใช้งาน

วิธีป้องกันสนิมตรงข้อต่อหลังใช้งาน

วิธีดูแลจริง ๆ ไม่จําเป็นต้องซับซ้อน หลังใช้งานให้กําจัดฝุ่น เศษโลหะ หรือคราบสกปรกออกก่อน หากเครื่องมือเปียกให้เช็ดให้แห้งและเปิด-ปิด คีม หลายครั้งเพื่อช่วยให้น้ําออกจากบริเวณจุดหมุน

เมื่อแน่ใจว่าไม่มีน้ําค้างอยู่แล้ว จึงใช้น้ํามันสําหรับดูแลเครื่องมือในปริมาณเล็กน้อยบริเวณข้อต่อ จากนั้นเปิด-ปิดคีมหลายครั้งเพื่อกระจายน้ํามันเข้าไปภายใน แล้วเช็ดน้ํามันส่วนเกินออก

KNIPEX ระบุว่าการหล่อลื่นบริเวณ pivot joint ทั้งสองด้านช่วยให้การเคลื่อนไหวราบรื่นและช่วยดูแลเครื่องมือในระยะยาว แต่ควรใช้ในปริมาณพอเหมาะ เพราะน้ํามันมากเกินไปอาจดึงดูดฝุ่นและเศษสกปรกได้ สิ่งสําคัญอีกอย่างคือ สถานที่เก็บ หากต้องเก็บคีมในรถหรือพื้นที่ซึ่งมีความชื้นและอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงมาก ควรให้ความสําคัญกับการป้องกันสนิมมากกว่าการวางเครื่องมือไว้ในกล่องแล้วปิดทันที

เลือก คีม อย่างไร? ถ้าต้องทํางานในสภาพแวดล้อมชื้นบ่อย?

ถ้าลักษณะงานต้องเจอน้ํา ความชื้น หรือทํางานนอกสถานที่เป็นประจํา นอกจากการดูแลหลังใช้งานแล้ว การเลือกผิวของเครื่องมือก็มีส่วนช่วย KNIPEX ระบุว่าหากหลีกเลี่ยงการควบแน่นไม่ได้ เช่น เครื่องมือที่เก็บอยู่ในรถบริการ การเลือกคีมรุ่น ชุบโครเมียม (chrome-plated) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการเพิ่มการปกป้องพื้นผิวจากการกัดกร่อน

ใน iToolmart เองมีคีมหลายประเภทจาก KNIPEX, SATA และ Milwaukee ให้เลือกตามลักษณะงาน เช่น คีมปากจิ้งจก คีมตัด คีมคอม้า และคีมสําหรับงานไฟฟ้า โดยมี KNIPEX บางรุ่นที่ระบุว่าเป็นแบบ Chrome-plated ขณะที่ SATA และ Milwaukee ก็มีคีมหลายรูปแบบสําหรับงานเฉพาะทางเช่นกัน

การเลือก คีม ให้ตรงประเภทงานตั้งแต่แรกจึงช่วยได้ทั้งเรื่องประสิทธิภาพและอายุการใช้งาน แต่ไม่ว่าจะเป็นแบรนด์ใด หากใช้งานในสภาพชื้นแล้วไม่ทําความสะอาดหรือปล่อยน้ําค้างอยู่ในข้อต่อ ก็ยังมีโอกาสเกิดสนิมได้เช่นกัน

อย่ารอให้ คีม ฝืดแล้วค่อยดูแล

ปัญหาของสนิมบริเวณข้อต่อคือ ในช่วงแรกเราอาจแทบไม่เห็นความผิดปกติ เพราะการกัดกร่อนบางส่วนเริ่มขึ้นในพื้นที่ระหว่างชิ้นส่วน กว่าจะรู้ตัวอีกครั้ง อาจเริ่มรู้สึกว่าต้องใช้แรงมากขึ้นในการกางคีม จุดหมุนมีเสียง หรือมีผงสนิมไหลออกมาจากข้อต่อ ดังนั้นการดูแลหลังใช้งานเพียงไม่กี่นาทีจึงง่ายกว่าการรอจนต้องแก้ปัญหาสนิมที่สะสมมานาน

สรุป 

จริง ๆ แล้ว สนิมไม่ได้เลือกขึ้นเฉพาะข้อต่อคีม พื้นผิวส่วนอื่นก็เกิดสนิมได้เช่นกัน แต่บริเวณข้อต่อมีข้อเสียตรงที่เป็นพื้นที่แคบ ความชื้นเข้าได้ง่าย ระบายออกยาก มีโอกาสสะสมเหงื่อ เกลือ ฝุ่น และสิ่งปนเปื้อน รวมถึงเป็นพื้นที่ที่เราเช็ดทําความสะอาดได้ไม่ทั่วถึง

เมื่อรวมกับฟิล์มน้ํามันป้องกันที่ค่อย ๆ สึกหายจากการใช้งาน จุดหมุนจึงกลายเป็นหนึ่งในพื้นที่แรก ๆ ที่เรามักสังเกตเห็นคราบสนิม วิธีป้องกันจึงไม่ใช่เพียง “เช็ดคีมให้แห้ง” แต่ต้องใส่ใจ ด้านในของข้อต่อ ด้วย ทําความสะอาด ไล่ความชื้น หล่อลื่นอย่างเหมาะสม และเก็บเครื่องมือในพื้นที่แห้ง เพียงเท่านี้ก็ช่วยลดโอกาสที่คีมดี ๆ จะฝืดหรือเสื่อมสภาพก่อนเวลาได้มาก

แล้ว คีม ในกล่องเครื่องมือของคุณตอนนี้ เคยลองกางออกแล้วสังเกตตรงข้อต่อดูหรือยังว่ามีคราบสนิมซ่อนอยู่หรือเปล่า?